Zondag 6 augustus: Terug in de tijd

Oude stenen

Vandaag duiken we een flink eind terug in de tijd. Terug naar de prehistorie, door Stonehenge te bezoeken, en terug naar de Romeinse tijd, in de vorm van de Romeinse baden waaraan Bath zijn naam te danken heeft.

Stonehenge is een uur rijden. De weg wordt zonder avonturen afgelegd. Bij de parkeerplaats gearriveerd is van de stenen nog geen spoor te bekennen. Dat is vreemd, ik herinner me een drukke autoweg die nog geen honderd meter langs het monument liep: één van de redenen waarom ik er als lagere-schooljongen zo weinig van onder de indruk was. Na ons wat nader verdiept te hebben bleek mijn herinnering niet fout te zijn, maar heeft men een jaar of tien geleden na vele jaren lobbyen het geld bij elkaar gekregen om die weg een kilometer te verleggen, de oude toegang autovrij te maken en de entree bijna drie kilometer verderop te plaatsen, over een heuvelrug zodat je van hieruit inderdaad nog niets ziet.

Verschillende stadia

Voor het verdiepen hebben we wel even tijd omdat ook blijkt dat we ons de moeite van het reserveren van een toegangstijd hadden kunnen besparen: om die reservering te verzilveren moeten we in dezelfde rij plaatsnemen als English Heritage-leden zònder kaartje. Daar lijkt niet echt over nagedacht te zijn, maar we krijgen het ter plekke niet veranderd.

De voettocht naar het monument belooft een half uur te duren. Het alternatief is een kwartier wachten op een bus die er vijf minuren over doet. Onze keus tussen gezonder en sneller pakt in voordeel van het laatste uit. Wel nemen we nog even de tijd om de expositie in het bezoekerscentrum te bestuderen, waaruit we leren dat er naast Stonehenge, binnen een straal van niet meer dan een kilometer of wat, nog tientallen andere prehistorische grafheuvels te vinden zijn, van later datum maar nog altijd zeker 30 of 40 eeuwen oud. Men vermoedt dat dat de daar begravenen zo diep onder de indruk van Stonehenge zelf waren dat ze verwachtten dat de praal daarvan zou afstralen op hun eigen graf. Lijkt me een redelijke veronderstelling, die in zekere zin dus ook is uitegekomen; want zie, ik vermeld ze in mijn blog.

At your service

Door deze manier van benaderen wordt de verwachting veel beter gemanaged. Wanneer we de bus uitstappen en ons daadwerkelijk in de nabijheid van het monument bevinden, ligt het er massief en indrukwekkend bij. Natuurlijk drommen de toeristen er omheen, zo dichtbij als je komen kunt (niet erg dichtbij, ik weet vrij zeker dat wij bij ons eerste bezoek nog tussen de stenen door konden lopen, volgens het alwetend internet was dat tot 1978 het geval dus dat moet volgens mij kloppen) maar het is niet onmogelijk druk. Met een Nederlands audiocommentaar in de hand lukt het redelijk om de verschillende stadia aan aardwallen en steenringen te determineren. Het feit dat dit megaproject destijds kon worden uitgevoerd duidt, naast het belang dat men eraan hechtte, ook op een zekere economische welstand: iedereen die direct of indirect met het uithouwen (of van elders jatten), verslepen en plaatsen van de stenen betrokken was, was voor een paar maand niet productief. Ik probeer me voor te stellen wat voor visionair of potentaat zo'n onderneming op touw heeft gezet, maar dat vergt teveel verbeeldingskracht. Het was trouwens ook niet iets eenmaligs: men heeft het over vele stadia, te beginnen met een Earth- of Woodhenge, die zich al met al over een tijdsspanne van duizend jaar voltrokken.

Trilithon

Ik moet uit mijn hoofd bannen dat het geheel iets met druïden te maken heeft gehad; dat is een fabeltje dat al heel lang de wereld uit is, maar iets moedwillig vergeten is moeilijker dan het te leren. Het valt domweg niet te zeggen of dit monument religieuze betekenis voor de bouwers gehad moet hebben, en zo ja welke; want ja, prehistorie is gedefinieerd als de tijd dat mensen nog niets op schrift zetten, en een mondelinge overlevering is er niet. Er zijn hier resten van een kleine tweehonderd begravenen gevonden, en geen overblijfselen van rituele slachtingen van mens of dier. Tweehonderd is niet veel, dat haalt een doorsnee kerkhof met gemak.

Wat we wel weten is dat Stonehenge in de tweede helft van de vorige eeuw is uitgeroepen als bedevaartsoord voor new age-spiritualisten van divers pluimage. Zij hebben hier manifestaties en festivals georganiseerd totdat dat verboden werd - niet zonder slag of stoot, zoek maar eens op "The Battle of the Beanfields". In deze nog nieuwere age zijn we heel aarzelend om religieuze bewegingen als onzinnig te bestempelen of te belemmeren in de toegang tot hun zelfverklaarde heiligdommen, dus mag er weer mondjesmaat gevierd worden.

Tea rooms, Bradford on Avon

Ondanks gemaakte toezeggingen worden we overvallen door een venijnig buitje en zoeken we een goed heenkomen, met de bus terug naar de parkeerplaats. Het café in het bezoekerscentrum is te vol met andere toeristen die dit ook wel een goed moment voor een versnapering vinden, dus we stappen vrijwel direct weer de auto in en kiezen een iets andere weg naar huis. Margrieta lokaliseert een leuke tea room in Bradford-on-Avon waar we onze dagelijkse scone nuttigen. De deur is laag genoeg om de wiskundeknobbel die ik al in Gunnerside had opgelopen een tweede leven te gunnen.

Vis-à-vis "on Avon": we hadden het eigenlijk wel leuk gevonden een toneelstuk bij te wonen tijdens deze reis, bijvoorbeeld iets van Shakespeare. Dit omdat we met erg veel plezier terugdenken aan een openluchtvoorstelling van De Kersenboomgaard tijdens onze laatste Engelandvakantie. Dat gaat nu niet meer lukken, deels door ongelukkige timing en deels door onvoldoende voorbereiding onzerzijds: zeker drie keer zagen we aankondigingen van geschikt lijkende uitvoeringen, bijvoorbeeld in openluchtlocaties zoals Castle Bolton maar ook tijdens een hele Shakespeare-themaweek in Cambridge, die plaatsvonden op momenten dat wij niet meer in de buurt zouden zijn.

The Bath baths

Terug in Bath parkeren we de auto bij het bootstation en lopen we naar het centrum. Na een paar passen schiet er een kramp in mijn linkerkuit, die niet snel vertrekt en ook na tientallen minuten dusdanig pijnlijk blijft dat we hem zelfdiagnosticeren als zweepslag. Maar tegen die tijd zijn we al in de stad, het zou onzin zijn nu op onze schreden terug te keren en de al geboekte baden over te slaan. We hebben een uurtje over; enigszins strompelend (aan mijn kant) lopen we door de straten van het stadje om te zien wat er verder te zien valt. Op een leuke brug (over de Avon) na en een mooie kerk die zich afficheert als abdij niet veel eigenlijk, concluderen we al snel: het is een grotere stad, vol internationale toeristen en anonieme winkelketens, en zonder charme.

Tempelresten: is het Oceanus, een mannelijke Medusa of beide?

De baden zijn wel bijzonder. Natuurlijk heeft de tijd niet stilgestaan sinds de Romeinen hier vertrokken, en in de 19e eeuw is het badderen herontdekt als gezondheidsstimulerende activiteit. Er borrelt hier heet water op door de kalkbodem, een geologisch unicum in Engeland, en dat was voor de modernere Engelsen al net zo bijzonder als voor de oude Romeinen. Men is er goed in geslaagd de bouwperioden archeologisch van elkaar te scheiden, en omdat ouder doorgaans interessanter is, gaat verreweg de meeste aandacht in de smaalvol ingerichte en goed toegelichte expositie uit naar hoe het er een kleine tweeduizend jaar geleden moet hebben uitgezien. Deels is het herkenbaar van Wroxeter, maar hier hoefde niet gestookt te worden. Waarom het water groen is wordt niet vermeld, maar een kort uitstapje naar het alwetend internet verraadt dat het niet gaat om chemische invloeden, zoals ik eigenlijk gedacht had, maar om biologische, namelijk algengroei in de heersende groeizame omstandigheden. In Romeinse tijden was het geheel overdekt en daarom helderder, wordt gesteld. Kleurenfoto's uit die tijd zijn niet beschikbaar.

Klaar voor het eten!

Voorzichtig lopen we terug naar ons appartement. Daar hebben we een dineetje geboekt. Behoorlijk wat mensen weten het restaurant te vinden, en aangezien je hier niet zomaar toevallig langswandelt moet het dus een goede reputatie hebben. Die wordt waargemaakt, het is smaakvol opgediend en erg lekker.